تأمین مالی زنجیره تامین (Supply Chain Finance) یا SCF بهعنوان یکی از نواوریهای مالی اخیر، روشی کارامد برای بهبود جریان نقدینگی در زنجیره تامین و کاهش ریسک اعتباری است. در این روش، بانکها و سایر نهادهای مالی با ارائه خدمات مالی متنوع به شرکتهای مختلف در طول زنجیره تامین، به بهبود کارایی و راندمان این زنجیره کمک میکنند. به عبارت سادهتر SCF به مجموعهای از ابزارها و تکنیکهای مالی گفته میشود که بهمنظور بهبود مدیریت جریان نقدینگی در زنجیره تامین به کار میروند.
.
فهرست مطالب
چالشهای پیش رو در صنعت تأمین مالی زنجیره تامین
بهبود جریان نقدینگی، کاهش ریسک اعتباری، افزایش کارایی زنجیره تامین، توسعه بازارهای مالی SCF، حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط و در نهایت کاهش هزینههای مالی از مهمترین مزایای بهکارگیری SCF در صنعت بانکداری ایران است. اما مسئله اصلی این است که در این مسیر تنها مزیتها و دستاوردها موردنظر نیست، بلکه به دلیل مسائلی که در ادامه به ان خواهم پرداخت، توسعه این روش مؤثر برای تامین مالی در صنعت بانکی هنوز مسیری نسبتا سخت و دشوار در پی دارد. خصوصا که رویکردهای رگولاتوری در خصوص این ابزار، همچنان سختگیرانه و البته محافظهکارانه به نظر میرسد.
.
.
در ابتدا لازم است به چالشهای کلان و عمومی پیش روی توسعه SCF در کشور و بهویژه صنعت بانکداری اشارهای داشته باشم. فقدان زیرساختهای فناوری اطلاعاتی و ارتباطی مناسب، وجود مقررات و قوانین دستوپاگیر و عدم اعتماد کافی بین شرکتهای مختلف در زنجیره تامین، میتواند موانعی برای اجرای موفق تامین مالی زنجیره تامین باشند؛ اما انچه به نظر میرسد در این فرصت باید با تاکید بیشتری درباره ان صحبت کرد، چالشهای پیش روی توسعه SCF در ایران در حوزه مقررهگذاری و رگولاتوری است.
.
چالشهای مقرراتی و رگولاتوری توسعه SCF در ایران
.
واقعیت این است که اگرچه تامین مالی زنجیره تامین (SCF) در ایران با پتانسیل بالایی برای بهبود کارایی کسبوکارها و اقتصاد کشور همراه است؛ بااینحال، این ابزار مالی نوین با چالشهای مختلفی بهویژه در حوزه مقررات و رگولاتوری مواجه است. در ادامه به بررسی دقیقتر این چالشها میپردازیم:
.
۱. عدم وجود چارچوب قانونی جامع و مشخص
وجود قوانین و مقررات پراکنده و گاه متناقض در حوزههای مختلف بانکی، تجاری و مالی، باعث ایجاد ابهام در نحوه اجرای تامین مالی زنجیره تامین میشود. همچنین قوانین موجود اغلب برای ابزارهای مالی سنتی تدوین شدهاند و با پیچیدگیها و ویژگیهای خاص SCF سازگاری ندارند.
.
۲. محدودیتهای بانک مرکزی
بانک مرکزی در برخی موارد تفسیرهای محافظهکارانهای از قوانین موجود ارائه میدهد که باعث محدود شدن فعالیت بانکها در حوزه تأمین مالی زنجیره تامین میشود. علاوه بر این، بانک مرکزی در برخی موارد برای ارائه خدمات جدید در حوزه SCF، الزامات و شرایط سختگیرانهای را وضع کرده که باعث افزایش هزینهها و کاهش انگیزه بانکها برای ورود به این بازار میشود.
از جمله الزامات وضعشده توسط بانک مرکزی میتوان به دستورالعمل جدید و ضوابط ارائه خدمات تامین مالی زنجیره تولید توسط مؤسسه اعتباری اشاره کرد که در مهرماه سال جاری مصوب و ابلاغ شد. اصلاحات صورتگرفته در ضوابط جدید شامل این موارد است:
- الزام موسسات اعتباری به ثبت برخط اطلاعات ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید اعم از عملیات صدور، انتقال، تنزیل و… در سامانههای نظارتی این بانک
- الزام موسسات اعتباری به اخذ مجوز از بانک مرکزی جهت طراحی ابزارهای جدید و ابزارهای طراحیشده در حوزه تامین مالی زنجیره تولید
- الزام موسسات اعتباری به فعالیت پلتفرمهای تامین مالی زنجیره تولید ذیل واحد دیجیتال
- اعمال مجازات انتظامی در صورت احراز تخلف موسسات اعتباری در حوزه تامین مالی زنجیره تولید
- ارائه گزارشهای عملکردی ابزارهای مورد استفاده به صورت دورهای به بانک مرکزی.
بر این اساس بانکها موظفاند مراتب را به قید تسریع به تمامی واحدهای ذیربط ابلاغ و بر حسن اجرای ان تاکید و نظارت دقیق انجام شود.
.
۳. عدم هماهنگی بین نهادهای نظارتی
نهادهای نظارتی مختلفی در حوزه مالی (مانند بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار و…) وجود دارد که هر یک از این نهادها ممکن است رویکرد متفاوتی نسبت به تأمین مالی زنجیره تامین داشته باشند که این امر باعث ایجاد سردرگمی و عدم قطعیت برای فعالان این حوزه میشود.
.
.
محدودیتهای بانک مرکزی در توسعه SCF در ایران
.
بانک مرکزی بهعنوان نهاد ناظر بر نظام بانکی کشور، نقش مهمی در توسعه و گسترش ابزارهای مالی جدید مانند تامین مالی زنجیره تامین (SCF) ایفا میکند. بااینحال، این نهاد نیز با محدودیتهایی مواجه است که با رویکردی محافظهکارانه باعث تسری این محدودیتها به بانکها و حتی بخش خصوصی صنایع مالی و نهایتا باعث کاهش سرعت و مانعی برای گستردگی توسعه تأمین مالی زنجیره تامین در ایران بوده است.
بدیهی است که بانکهای مرکزی بهطورکلی نهادهایی محافظهکار هستند و تمایل دارند قبل از اجرای هرگونه تغییر اساسی در نظام بانکی، جوانب احتیاط را رعایت کنند. اما بههرحال این رویکرد محافظهکارانه خصوصا در حالت افراط میتواند باعث کندی روند توسعه و پذیرش ابزارهای مالی جدید مانند تأمین مالی زنجیره تامین SCF شود.
از سوی دیگر علاوه بر این رویکرد محافظهکار در نهاد تنظیمگر، تفسیرهای محافظهکارانه از همین قوانین موجود نیز باعث محدودشدن فعالیت بانکها در حوزه SCF شده است. از سوی دیگر بانک مرکزی خصوصا در دستورالعمل جدیدی که در مهرماه سال جاری تصویب و به شبکه بانکی کشور ابلاغ کرد، برای ارائه خدمات جدید در حوزه تأمین مالی زنجیره تامین، الزامات و شرایط سختگیرانهای را وضع کرده که باعث افزایش هزینهها و کاهش انگیزه بانکها برای ورود به این بازار میشود و مهمتر اینکه صدور مجوز برای برخی از فعالیتهای مرتبط با SCF را سختتر کرده است.
.
نتیجه گیری
.
با توجه به جدید بودن این راهکار در صنعت تامین مالی ایران، کم شدن چالش ها زمانبر خواهد بود ولی این کار خیلی طول نخواهد کشید که در اکثر صنعت ها استفاده گردد. در صورت نیاز به اطلاعات تخصصی درباره تأمین مالی زنجیره تامین با ما در تماس باشید.
