کاربرد SCF یکی از شیوههای تأمین مالی غیر تورمی که در دستور کار بانک مرکزی قرار دارد. نزدیک به سه سال از ابلاغ دستورالعمل ارائه خدمات تامین مالی زنجیره تامین از سوی بانکمرکزی میگذرد.
.
فهرست مطالب
کاربرد SCF در زنجیره تامین
در روشهای تامین مالی زنجیرهای در واقع بهجای پرداخت نقدی تسهیلات به تکتک شرکتها بهعنوان حلقههای یک زنجیره تولید و تامین، از طریق انتشار یا صدور ابزار تعهدی و انتقال آن نسبت به تسویهحسابهای پرداختنی در زنجیره اقدام میشود.
.
از این طریق، ضمن کاهش تقاضای نقدینگی در اقتصاد، استفاده بهینه از منابع محدود بانکی اتفاق افتاده و شاهد تامین مالی شرکتهای بیشتری خواهیم بود. ابزارهای تامین مالی زنجیره ای مثل اوراق گام، اعتبارات اسنادی داخلی، برات و… بدون فشار به ترازنامه بانکها و صرفا از طریق ایجاد تعهدی برای پرداخت در سررسید میتوانند منجر به تامین مالی زنجیرهای می شوند.
.
رویکرد دقیق و سختگیرانه بانکمرکزی در کنترل ترازنامه بانکها طی ماههای اخیر باعث شده است تا بانکها تمایلی به اعطای تسهیلات نداشته باشند و فعالان اقتصادی از جهت دسترسی به تسهیلات بانکی در محدودیتهای جدی قرار گرفتهاند. در این فضای انقباضی، توسعه روشهای کاربرد SCF میتواند کمکحال فعالان اقتصادی در تامین سرمایه در گردش و نقدینگی باشد.
.
.
برتری کاربرد SCF بر روش های سنتی
ساختار فعلی تامین مالی سرمایه درگردش زنجیرههای تامین، مبتنی بر دریافت تسهیلات مستقیم از بانکها یا تامین مالی به شیوههای پرهزینه از بازارهای غیررسمی است. در حالی که رویه دریافت تسهیلات از بانکها، عموما گذشتهنگر و مبتنی بر وثیقههای محدود عموما مستغلات است.
.
در عین حال، فرآیند زمانبر دریافت تسهیلات بانکی، دریافت تسهیلات بهطور موازی توسط تمامی حلقههای تولید، سهولت انحراف منابع مالی از چرخه تولید و ورود به سایر بازارها، نبود شفافیت کافی در فرآیند پرداخت تسهیلات و تشدید ریسک مطالبات غیرجاری بانکها از جمله معایب این نوع تامین مالی است.
یکی دیگر از معایب روش تامین مالی فعلی به روش دریافت تسهیلات مستقیم از بانکها را تمرکز توزیع منابع بانکی در مرکز کشور عنوان کرد. در حالی که ۶۳درصد از تسهیلات پرداختی در تهران متمرکز شده است، سهم این استان از جذب سپردهها حدود ۵۳درصد است که این وضعیت نشانگر شرایط مطلوبی نیست.
.
بنابر نظر آذرمند، ارزش بازار اوراق بدهی شرکتی به تولید ناخالص داخلی (GDP) در ایران و تعداد دیگری از کشورها را مورد مقایسه قرار داد و گفت: در حالی که این نسبت در کرهجنوبی۷۰درصد، در ژاپن ۵۸درصد، در چین ۵۷درصد، در برزیل ۳۱درصد و در آفریقای جنوبی ۲۰درصد است، در ایران ۸/ ۰درصد برآورد شده است. همچنین نسبت بدهیهای خارجی به تولید ناخالص داخلی ما در وضعیت قابل قبولی قرار ندارد و در حد ۴/ ۳درصد است. این در حالی است که این نسبت در بریتانیا ۹۹درصد، در فرانسه ۶۴درصد، در امارات ۴۳درصد، در قطر ۳۸درصد، در ترکیه ۱۵درصد، در کره ۱۲درصد و در هند ۴درصد است.
.
او با اشاره به عدمتوازنبخشی در تسهیلات پرداختی در نظام بانکی افزود: در بازه بلندمدت، نسبت تسهیلات پرداختی سالانه توسط بانکها به بخشهای مختلف اقتصادی و نسبت مانده تسهیلات بانکی به تولید ناخالص داخلی، روندی فزاینده دارد. این در حالی است که در بخش واقعی، ظرفیتهای رشد و ستانده واقعی اقتصاد روندی نزولی دارد. این شواهد، بیش از آنکه بیانگر افزایش عمق مالی باشد، بیانگر انتقال ناکارآییهای مختلف اقتصاد به نظام بانکی است.
.
رویکرد نوین به تامین مالی سرمایه در گردش
راهحل جایگزین یعنی توسعه نظام تامین مالی زنجیره ای (Supply Chain Finance – SCF) است. سیاستگذار از طریق توسعه کاربرد SCF اهدافی همچون بهینهسازی سرمایه در گردش، تامین نیاز نقدینگی تولیدکنندگان، بهبود ارتباط بین اجزای زنجیره، افزایش پایداری زنجیره تامین و کاهش هزینه تمامشده محصول و افزایش سود شرکتها را دنبال میکند. مزایا و منافع کاربرد SCF عبارتند از:
.
- تسریع و تسهیل فرآیند تامین مالی سرمایه در گردش
- کاهش نیاز به دریافت تسهیلات جدید سرمایه درگردش
- تقویت روابط پایدار بین تولیدکننده و تامینکننده
- کاهش هزینه تامین مالی
- کاهش هزینه تمامشده محصول
- کاهش مطالبات غیرجاری بانکها
- بهبود جریان درآمدی بانکها و پایدارسازی ترازنامه
- کاهش انحراف منابع
- افزایش کارآیی تخصیص منابع مالی
- افزایش شفافیت و نظارتپذیری جریان مالی اقتصاد
.
تامین مالی زنجیره ای را می توان بهکارگیری روشها و عملیات تامین مالی و کاهش ریسک در جهت بهینهسازی مدیریت سرمایه در گردش و نقدینگی جریانیافته در فرآیندها و مبادلات زنجیره تامین تعریف کرد. تامین مالی زنجیره تامین، متعاقب یک رویداد واقعی مانند سفارش خرید، صدور سیاهه، سند دریافتنی یا سایر مطالبات و فرآیندهای پیش از بارگیری و پس از بارگیری در زنجیره تامین راهاندازی میشود.
.
افزون بر این، کاربرد SCF شیوهای از تامین مالی است که در آن شیوه جدید «تامین مالی مبتنی بر جریان واقعی کالا و خدمت و تامین اعتبار در طول زنجیره»، جایگزین شیوه سنتی «پرداخت تسهیلات رو در رو و به پشتوانه دارایی» میشود.
.
.
کارکرد اوراق گام در صنعت
از ابزارها و روشهای مختلف کاربرد SCF می توان به روش فاکتورینگ معکوس (Reverse Factoring) از طریق اوراق گام اشاره کرد. در این روش، فروشنده مواد اولیه بهعنوان متقاضی شناخته میشود؛ همچنین یکبانک و یکخریدار هم بهعنوان متعهد وجود دارد.
.
خریدار بهعنوان متعهد به بانک مراجعه میکند، اعتبارسنجی میشود و ممکن است یک سقف اعتباری به اندازه نیازی که طی چند ماه یا یکسال آینده خواهد داشت، دریافت کند. هر بار که صورتحساب را به بانک ارائه کند، بانک به اندازه این صورتحساب، اوراق گام را صادر میکند ولی در اختیار خریدار قرار نمیدهد، بلکه در اختیار فروشنده قرار میدهد. فروشنده پس از این مرحله، سهراهکار پیشرو خواهد داشت:
- نخست آنکه این اوراق را تا سررسید نگه دارد.
- میتواند این اوراق را تنزیل کند.
- این امکان وجود دارد که بابت خرید مواد اولیه، همین ابزار را منتقل کند که این بهترین راهکار است.
.
اوراق گام یه عنوان کاربرد SCF ابزاری است که هم دارای تضمین بانک است و هم قابلیت انتقال به هر میزان را دارد و میتواند دهها بار بدون کارمزد منتقل شود. قابلیت دیگری که به نظر میرسد، مهم است، قابلیت خردشوندگی است؛ یعنی اگر خریدار به میزان ۱۰هزار میلیارد تومان سقف اعتباری از بانک دریافت کند، هر بار که صورتحساب میآید، به همان میزان صورتحساب اوراق صادر کرده و در اختیار تامینکننده میگذارد.
.
تامینکننده نیز میتواند بخشی از این اوراق را صرف پرداخت مالیات کند یا بخش دیگری را بابت خرید گاز یا خرید مواد اولیه صرف کند. این اوراق کاملا قابلیت خردشوندگی دارند، در حالی که برای مثال السی قابلیت خردشوندگی ندارد. اگر بخواهیم با ضمانتنامه مقایسه کنیم، ضمانتنامه اساسا قابلیت انتقال ندارد یا در قیاس با چک، چک فاقد تضمین بانک یا قابلیت خردشوندگی است.
.
دارنده جدید اوراق میتواند به بانک مراجعه و بابت واردات ارز خریداری کند که دستورالعمل این بخش نیز به بانکها ابلاغ شده است. دارنده اوراق همچنین میتواند با صادرکننده توافق کند که اوراق گام را به صادرکننده منتقل و ارز موردنیاز خود را از صادرکننده خریداری کند. همچنین میتواند از بورسکالا خرید انجام دهد؛ چرا که امکان معاملات بورسکالا با استفاده از اوراق گام فراهم است.
.
پرداخت بدهیهای دولت از طریق اوراق گام
دارنده اوراق گام میتواند، بدهی خود به سازمان امور مالیاتی بابت مالیات، به تامین اجتماعی بابت بیمه و به وزارت صمت بابت حقوق معدنی را پرداخت کند. در واقع سازمانهای دولتی مجاز به پذیرش اوراق گام به عنوان کاربرد SCF بابت مطالبات خود از شرکتها هستند.
.
یکی دیگر از مزیتهای اوراق گام این است که از همان ابتدا نماد بورس را داراست؛ در واقع دارنده اوراق به هر دلیل، برای مثال به دلیل نیاز به نقدینگی در هر مقطعی بخواهد منابع را از زنجیره خارج کند، میتواند این اوراق را در بازار سرمایه، با نرخ تنزیلشده بفروشد. البته توصیه نمیکنیم که دارنده اوراق به چنین اقدامی دست بزند.
.
مدل این نوع تامین مالی مبتنی بر تعهد خریدار است، ادامه داد: اینجا تنها کسی که مورد اعتبارسنجی قرار میگیرد و وثیقه ارائه میکند، خریدار است و سایر حلقهها معاف از اعتبارسنجی هستند. در واقع، فروشنده مواد اولیه، بدون توثیق وثیقه و اعتبارسنجی، تامین مالی میکند یا حتی اگر چک برگشتی یا بدهی معوق داشته باشد، مانعی بر سر راه تامین مالی او به این روش نخواهد بود.
.
عملا حلقههای میانی از ابزاری بابت تسویه استفاده میکنند، بدون آنکه حد اعتباریشان درگیر شود. این یکی از مزایای کاربرد SCF است. ممکن است، حلقه نخست ادعا کند که قادر به توثیق وثیقه نیست؛ در این صورت میتوانیم یک حلقه جلوتر برویم، به این معنی که شبکه پخش نقش متعهد را ایفا کند. برای مثال، شرکتهای پخشدارو یا فروشگاههای زنجیرهای، مجازی و شبکه خردهفروشی، میتوانند متعهد اوراق باشند.
.
نتیجه گیری
بهطور کلی، کاربرد SCF بهعنوان یکی از ابتکارات مالی، میتواند نقشی مؤثر در حمایت از تولید داخلی و کاهش وابستگی به تسهیلات بانکی ایفا کند. با این وجود، ارتقای زیرساختهای بازار سرمایه و شفافسازی قوانین مرتبط میتواند به بهبود عملکرد این ابزار در نظام مالی کشور کمک کند.
